Żubry w Mucznem

Żubry w Mucznem. Pokazowa zagroda żubrów w Mucznem.

Jeżeli macie sentyment do filmów o Dzikim Zachodzie, a bizony znacie tylko z powieści Wiesława Wernica czy Karola Maya, to warto odwiedzić żubry w Mucznem. Pokazowa zagroda Żubrów w Mucznem to jedno z najpiękniejszych miejsc w Polsce, gdzie można podziwiać żubry w ich naturalnym środowisku. Tutaj na pewno nie będziecie się nudzić.

Zagroda Żubra w Mucznem

Pokazowa zagroda żubrów znajduje się na terenie leśnictwa Muczne, przy drodze Stuposiany – Tarnawa Niżna, nad potokiem Czerwonym, ok. 2 km przed miejscowością Muczne.

Zagroda powstała w ramach projektu „Ochrona in situ żubra w Polsce – część południowa” współfinansowanego przez Unię Europejską i Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Obecna zagroda jest kontynuacją hodowli żubra w Bieszczadach, która została zapoczątkowana w 1963 r. zagrodą aklimatyzacyjną nad potokiem Zwir w Nadleśnictwie Stuposiany.

W obiekcie podziwiać można żubry linii białowiesko-kaukaskiej tzw. górskiej, pochodzące z Szwajcarii i Francji.

Zagroda zajmuje powierzchnię leśną ok. 7 ha i pozwala obserwować zwierzęta w ich naturalnym środowisku. Teren porośnięty jest starymi jodłami i świerkami a przez środek przepływa potok dostarczający żubrom wody.

Ciężki los żubra.

20 tysięcy lat temu żubry zamieszkiwały prawie cały kontynent europejski, a w XIX wieku naszej ery można go było spotkać tylko na ziemiach polskich i w górach Kaukazu. 

Żubry w Mucznem. Stado pasących się żubrów.
Żubry w Mucznem. Stado pasących się żubrów.

Żubry w Bieszczadach żyły w swoim naturalnym środowisku od wielu lat. Wyniszczająca wojna zakłóciła ich sielankę i zniszczyła wszystko. Przechodzące przez Bieszczady wojska doszczętnie wybiły wszystkie żubry, co do jednego osobnika. Oczywiście dla mięsa, które było w tych czasach ciężko dostępne. Bieszczady opustoszały od żubrów na wiele lat.

W 1919 roku w Puszczy Białowieskiej zginął ostatni żyjący na wolności osobnik żubra nizinnego, a w 1925 zginął ostatni żubr górski na Kaukazie.

Na Międzynarodowym Kongresie Ochrony Przyrody w 1923 roku Polska zaapelowała o ratowanie żubrów. Udało się przekonać przyrodników z innych państw i tego samego roku założono Międzynarodowe Towarzystwo Ochrony Żubra. Los gatunku zależał od kilkudziesięciu osobników, które ocalały w zoo i prywatnych zwierzyńcach. W 1966 roku żubr został wpisany do „Czerwonej Księgi” gatunków zagrożonych wyginięciem. Po II Wojnie Światowej Polska stała się światowym centrum hodowli żubra.

Miejscem od lat związanym z bieszczadzkimi żubrami jest Muczne.
Miejscem od lat związanym z bieszczadzkimi żubrami jest Muczne.

Pierwsze żubry po latach nieobecności pojawiły się w Bieszczadach 1963 roku. Wtedy to zaczęto przywozić tutaj żubry, ale to nie były żubry przypadkowe. To były żubry mieszańce żubra kaukaskiego i białowieskiego. Specjalnie przewożono je w góry, aby odseparować je od żubra czystej krwi białowieskiego.

Miejscem od lat związanym z bieszczadzkimi żubrami jest Muczne. Pierwsze wzmianki na temat osady pochodzą z początków XIX wieku. Okres ten wiąże się z intensywną eksploatacją i zagospodarowaniem terenów leśnych w Dolinie Górnego Sanu. By usprawnić transport drewna, do Mucznego doprowadzono nawet kolej wąskotorową.

Status osady, jak i pozostałej części Górnego Sanu uległ zmianie w 1975 roku, gdy Urząd Rady Ministrów organizując tam ośrodek łowiecki, zamknął ten obszar dla osób postronnych.

Bestialskie polowania na żubry.

Żubrów w Bieszczadach tak naprawdę nie było przez około 200 lat. To działalność człowieka spowodowała, że żubr z tych terenów ustąpił. Powodów ich reintrodukcji w podkarpackich lasach było kilka. I tutaj również nie ma się czym szczycić bo człowiek miał w tym swój niechlubny interes.

Z jednej strony chciano odtworzyć ich populację, wyniszczoną okresem wojennym ale z drugiej strony (o zgrozo!!!) dać możliwość polowania dostojnikom PRL-u na tak zwanego „grubego zwierza”.

Smutne spojrzenie żubra.
Smutne spojrzenie żubra.

Możni traktowali je jako trofeum, a samo polowanie na żubry jako sposób na spędzanie wolnego czasu w bieszczadzkich lasach. Na bieszczadzkie łowy żubra przyjeżdżała elita całej Europy. A strzelanie do największego ssaka na naszym kontynencie było dla nich świetną zabawą i powodem do dumy.

Na szczęście sytuacja żubrów bardzo się poprawiła, również dzięki człowiekowi.

Odnowienie populacji żubra.

W celu ochrony tych pięknych ssaków, na siódmym kilometrze drogi prowadzącej ze Stuposian do Mucznego, w 2012 roku powstała zagroda pokazowa żubrów. Jej głównym założeniem jest poprawa kondycji genetycznej bieszczadzkich żubrów oraz chęć odtworzenia stada „Górny San”.

Obecnie w Bieszczadach na wolności żyje około 720 żubrów oraz kilka do kilkunastu właśnie w tej zagrodzie. Na terenie Nadleśnictwa Stuposiany, rozpoczął się proces ponownego wprowadzania tych zwierząt w miejsca, w których wcześniej żyły i bytowały.

Postępujący wzrost zaludnienia tych terenów, wycinanie lasów pod pola, łąki i pastwiska lub dla samego drewna również spowodowały zniknięcie żubrów. Zalesienie tych terenów obejmowało wtedy zaledwie 40% – w tym momencie jest to ponad 90% lasów na tym terenie. Leśnicy we współpracy z zoologami, genetykami, biologami opiekują się od początku procesu reintrodukcji żubrami w tych lasach.

Dbanie o przyrodę, o środowisko pod względem różnorodności biologicznej, bogactwa gatunkowego zwierząt i roślin to nasza odpowiedzialność społeczna.

Żubry podatne są na wiele chorób, w tym na zarażenie gruźlicą. Właśnie z tą chorobą borykało się stado żyjące na terenie nadleśnictwa Stuposiany. Żubry zapadają na różne choroby. Większość chorób jest nieuleczalna dla tych zwierząt, ale dzięki takiej zagrodzie wiemy, że ten gatunek przetrwa. Zagroda jest nie tylko rezerwatem ale również takim „magazynem” żubra zdrowego i bardzo silnego genetycznie.

Żubry w Mucznem. Można oglądać żubra w jak najbardziej naturalnym środowisku.
Żubry w Mucznem. Można oglądać żubra w jak najbardziej naturalnym środowisku.

Obecnie w zagrodzie przebywają żubry linii białowiesko-kaukaskiej pochodzące z Polski, Francji, Niemiec i Szwajcarii. Żubry z Mucznego z miejsca stały się jedną z większych atrakcji Bieszczadów.

Zagroda pokazowa żubrów.

Zagroda powstała między innymi dlatego, aby eksponować ten piękny gatunek. Planując zagrodę, wzięto pod uwagę piękno terenu, piękny żywostan jodłowy, meandrujący potok, żeby ludzie mogli oglądać żubra w jak najbardziej naturalnym środowisku.

Znajdują się tutaj specjalnie wyselekcjonowane żubry przeznaczone również do hodowli.

Zagroda cieszy się bardzo dużym zainteresowaniem. Przez ostatnie 10 lat odwiedziło ją 1 300 000 ludzi. Przyjeżdżają tutaj zarówno wycieczki szkolne, jak i turyści indywidualni. Można zobaczyć, jak te żubry żerują, jak rodzą młode, ale najważniejszy cel tej zagrody, to jest cel hodowlany. Młode żubry, które się urodzą, po roku przenoszone są do górnej części zagrody tzw. aklimatyzacyjnej i tam są przygotowywane do wypuszczenia po ukończeniu półtora roku na wolność. Niektóre dorosłe osobniki eksportuje się także do Rumunii lub Bułgarii.

Zagroda żubrów w Mucznem. Taras widokowy.
Zagroda żubrów w Mucznem. Taras widokowy.

Żubry wypuszczone na wolność dołączają do stad dziko żyjących i wzbogacają pulę genową żubra miejscowego. To jest bardzo pożądane działanie hodowlane dla miejscowego żubra, który jest blisko spokrewniony genetycznie a tym samym narażony na różne choroby. Aby ograniczyć to zagrożenie, żubry wychowane w pokazowej zagrodzie są wprowadzane na wolność do różnych stad.

Jak dojechać do zagrody żubrów?

Bieszczadzkie żubry są niemałą atrakcją, choć obecnie sporo ich żyje naturalnie w lasach Bieszczadów, to jednak ciężko je spotkać osobiście. Na szczęście w miejscowości Muczne jest zagroda pokazowa, w której z pewnością zobaczycie się z żubrem.

Jeśli szukacie pomysłu na krótką i ciekawą atrakcję w Bieszczadach, to zdecydowanie wybierzcie się na spacer do zagrody żubrów w Mucznem. Gdy nie macie w planach górskich szlaków lub pogoda nie jest najlepsza, to warto odwiedzić te jakże sympatyczne zwierzęta. Samo zwiedzanie zagrody nie zajmie Wam wiele czasu, a wypatrywanie potężnego ssaka zza drzew będzie świetną zabawą zarówno dla dorosłych, jak i dzieci. A co najważniejsze, wstęp do zagrody jest bezpłatny, więc nie zastanawiajcie się zbyt długo, czy warto tam jechać.

Dla zwiedzających przygotowano tarasy widokowe, które zapewniają możliwość obserwacji żubrów niezależnie od pogody. Obiekt służy edukacji przyrodniczej i jest jedną z największych atrakcji turystycznych regionu.

W Stuposianach na drodze numer 896 musicie skręcić na Muczne. O zagrodzie informuje Was duża tablica wskazująca, że do miejsca macie tylko kilka kilometrów. Tych dokładnie jest 7. Po około 10 minutach jazdy po dobrej jak na Bieszczady nawierzchni jesteście na miejscu. Po lewej stronie tuż przed zagrodą znajduje się stanowisko edukacyjne – Wypalanie Węgla Drzewnego. Warto się przy nim zatrzymać i przeczytać kilka informacji.

Oko w oko z żubrem.

Obok wejścia do zagrody pokazowej znajduje się bezpłatny parking. Co ważne, zagrodę żubrów w Mucznem możemy zwiedzać codziennie w godzinach od 9:00 do 19:00. Wstęp do żubrów jest również bezpłatny. Istnieje możliwość zwiedzania zagrody z przewodnikiem.

Nos w nos z żubrem.
Nos w nos z żubrem.

Trzeba jednak pamiętać, żeby się odpowiednio zachowywać, nie śmiecić, nie krzyczeć i nie dokarmiać zwierząt. O tym informują tablice.

Najlepiej żubry oglądać podczas ich śniadania i obiadu.

Karmienie żubrów odbywa się w godzinach 7:30 do 8:30 i od 13:00 do 14:00.

Pozwólcie przedstawić sobie:
Pan żubr we własnej osobie.
No, pokaż się, żubrze. Zróbże
Minę uprzejmą, żubrze.

Jan Brzechwa ” ZOO”

Na zwiedzanie zagrody warto przeznaczyć około godziny czasu. Do przeczytania macie tu 3 tablice informacyjne z ciekawostkami o żubrach oraz dwa tarasy widokowe. To z nich możecie podglądać tajemnicze życie żubrów i ich maluchów, które przychodzą na świat w okresie letnim.

Warto tutaj przyjechać przy dobrej pogodzie, jednak jest to również dobra atrakcja nawet gdy pada deszcz. Największą furorę robią małe żubry wspinające się na skały czy tarzające w piasku. To również niesamowita frajda wypatrywać je między drzewami.

Zagroda ma 7 hektarów, dlatego żubry mają dla siebie sporo przestrzeni. 

Obiekt podzielony jest na część pokazową, z tarasami widokowymi, ławkami, tablicami informacyjnymi dla turystów i aklimatyzacyjną, do której trafiają żubry sprowadzane w Bieszczady oraz te, które maja trafić na wolność.

Pan żubr w zagrodzie żubrów w Mucznem.
Pan żubr w zagrodzie żubrów w Mucznem.

I jeszcze jedno….. najważniejsze.

Zagroda Żubrów ma swój niepowtarzalny urok. Na miejscu nie spotkacie budek z lodami, kiełbaskami czy hot-dogami. Nawet nie kupicie tutaj pamiątek. Nie jest to także typowe ZOO. Będzie natomiast delektować się tutaj ciszą i spokojem a jedyne co usłyszycie to śpiew ptaków i pomrukiwania żubrów.

Pan żubr we własnej osobie.

  • Przede wszystkim żubr i bizon to dwa różne gatunki.
  • Żubr jest największym dziko żyjącym ssakiem w Europie
  • Wielkość żubra zależy od wieku i płci. Waga samca wynosi od 440 do 920 kg, a wysokość w kłębie dochodzi do 188 cm. Samice ważą od 320 do 640 kg. Pomimo takich rozmiarów potrafi on biec 40 km/h i bez problemów przeskoczyć szeroki strumień lub płot.
  • Dwutaktowy ruch kończyn przednich żubra zapobiega wejściu na teren bagnisty. Szerokość ciała uzależniona jest od rozstawu rogów, zapewniając sprawne poruszanie się pomiędzy drzewami. Sierść o barwie nizinnego lasu w zimie pozwala być niewidocznym dla oka.
  • Żubry w niewoli mogą dożyć wieku 30 lat jednak te występujące dziko rzadko mogą osiągnąć taki wiek.
  • Przeważnie na wolności dożywają od 18 do 24 lat, przy czym samice żyją dłużej od samców.
  • Żubry dzielimy na trzy podgatunki i jedną linię mieszańców.
  • Żubr jako gatunek dzieli się na trzy podgatunki: : Żubr nizinny (białowieski), Żubr górski (kaukaski) i wymarły bardzo dawno temu podgatunek Bison bonasus hungarorum oraz na linię nizinno-kaukaską (mieszańce podgatunków).
  • Żubroń – mieszaniec żubra i bydła domowego.
  • Wszystkie obecnie żyjące żubry pochodzą od 12 osobników, a żubry nizinne (białowieskie) tylko od 7 osobników.
  • Jednym z najsłynniejszych bieszczadzkich żubrów był byk “Pulpit”, który został odpędzony od stada przez silniejszego osobnika i udał się w samotną wędrówkę na północ Polski. Jednak po przejściu ok. 60 km został z powrotem przewieziony w Bieszczady. Pulpitowi spodobał się tryb wędrownika i przez kolejne 28 dni dotarł aż do Żabna pod Tarnowem. Przeszedł wtedy 400 km. Ponownie został schwytany i już resztę życia spędził w zagrodzie.
  • Pierwsze dwie litery imienia świadczą o pochodzeniu żubra.

Walka o żubra.

W czasie kiedy podjęto inicjatywę ratowania gatunku, oprócz żubrów czystej krwi, na świecie żyło dużo mieszańców żubra z bizonem amerykańskim (z wyglądu bardzo podobne do żubra). Dlatego do dalszej hodowli zdecydowano przeznaczyć tylko osobniki, które miały udokumentowane pochodzenie. A takich było 54 osobniki, z których tylko 12 nadawało się do dalszej hodowli.

Żubry na wolności.
Żubry na wolności.

Lasy nie są jednak optymalnym dla żubrów siedliskiem ze względu na brak wystarczającej liczby pożywienia, zwłaszcza w sezonie zimowym. Głodne żubry częściej opuszczają lasy i mogą powodować szkody w rolnictwie, dlatego w czasie srogich zim są dokarmiane przez ludzi.

Wszystkie żubry nizinne (białowieskie) żyjące w hodowlach zamkniętych, umieszczane są w „Księdze Rodowodowej Żubrów”. Zawiera ona rodowody i historie życia poszczególnych osobników. Żubrom nadaje się imię i numer rodowodowy. Pierwsze dwie litery imienia informują o pochodzeniu danego osobnika.

Dzięki staraniom konserwatorów przyrody, populacje żubrów w Polsce znacznie się zwiększyły w ostatnich latach. W rezultacie, Muczne stało się jednym z najlepszych miejsc do obserwacji tych zwierząt w ich naturalnym środowisku. Rezerwat jest otwarty dla zwiedzających i oferuje wiele możliwości do prowadzenia ekoturystyki.

Dlaczego warto odwiedzić żubra?

Ludzie są odpowiedzialni za znikanie gatunków i nadmierną eksploatację natury. Przykład ocalenia i chronienia żubrów pokazuje jednak, że ludzie mogą jej też skutecznie bronić. Warto czasem zamienić hałaśliwe miejsca i główne promenady stworzone jedynie pod turystykę i zarobek na oazę spokoju.

Musimy chronić przyrodę – lasy i zwierzęta, bez których Ziemia staje się betonową pustynią. Każde działanie na rzecz środowiska ma znaczenie, nawet w małej skali – wspieranie działań chroniących przyrodę, ograniczanie jedzenia mięsa, sadzenie drzew, czy ekologiczne hodowanie roślin.

Bieszczadzkie żubry są dowodem na to, że efekty wspólnych wysiłków człowieka mogą być spektakularne.

Pokazowa zagroda żubrów w Mucznem. Żubrzątko.
Pokazowa zagroda żubrów w Mucznem. Żubrzątko.

Jeśli jesteś miłośnikiem przyrody i chciałbyś doświadczyć bliskiego spotkania z żubrem, Rezerwat Żubrów w Mucznem jest miejscem, które koniecznie musisz odwiedzić. Dzięki doskonałej ochronie i staraniom konserwatorów, możesz podziwiać te dzikie zwierzęta w ich naturalnym środowisku. Będzie to okazja do nauki i zrozumienia, jak ważne jest zachowanie dzikiej przyrody dla przyszłych pokoleń.

Osoby bez samochodu, czy pragnące odpocząć od podróżowania krętymi i wąskimi drogami swoim samochodem, polecamy wybrać się na wycieczkę jednodniową z biurem podróży Bieszczader.pl

Rezerwat Żubrów w Mucznem to jedno z najpiękniejszych miejsc w Polsce, gdzie można podziwiać żubry w ich naturalnym środowisku. Dzięki wysiłkom ochrony przyrody, te majestatyczne zwierzęta mają szansę na przetrwanie i rozwój. Oglądanie żubrów w Mucznem to nie tylko spektakularne doświadczenie, ale także wsparcie ochrony przyrody dla przyszłych pokoleń.

Jeśli będziecie gośćmi w Naszych Domkach nad Soliną Czarny Kot to do Zagrody Żubrów dojedziecie w 56 min. według mapy Google. Odległość wynosi dokładnie 52,9 km a trasa prowadzi przez tzw. Wielką Pętlę Bieszczadzką DW 896.

Wzrost populacji żubrów w Bieszczadach.

W marcu 2024 roku przeprowadzona inwentaryzacja żubrów żyjących w Bieszczadach wykazała pozytywne zmiany – liczba osobników wzrosła do 811, co jest kilkuprocentowym wzrostem w porównaniu do poprzedniego roku, kiedy naliczono ich 750. To dobra wiadomość dla wszystkich miłośników tych imponujących zwierząt, zwłaszcza że 9 z nich można oglądać w pokazowej zagrodzie w Mucznem.

Obecnie żubry można spotkać na terenie nadleśnictw: Baligród, Cisna, Komańcza, Lesko, Lutowiska i Stuposiany, a także pojedyncze osobniki bywają obserwowane na pogórzu w zasięgu nadleśnictw: Bircza, Brzozów i Krasiczyn.

Bieszczady są doskonałym miejscem do spotkania z tymi imponującymi ssakami.
Bieszczady są doskonałym miejscem do spotkania z tymi imponującymi ssakami.

W trakcie inwentaryzacji największą populację, liczącą 318 osobników skupionych w 14 grupach, zaobserwowano w lasach Nadleśnictwa Baligród. Natomiast największe pojedyncze stado, liczące 52 osobniki, żyje w okolicach nieistniejącej wsi Hulskie w Nadleśnictwie Lutowiska.

Warto podkreślić, że opiekę nad żubrami w Bieszczadach sprawują leśnicy od ponad 60 lat, co przyczynia się do ochrony i zachowania tych pięknych zwierząt. Dzięki regularnym inwentaryzacjom i monitorowaniu populacji, możliwe jest zapewnienie odpowiednich warunków życia dla żubrów w tym regionie. Dla wszystkich zainteresowanych obserwacją dzikich zwierząt, Bieszczady są doskonałym miejscem do spotkania z tymi imponującymi ssakami.

Czy żubry lubią żubrówkę ?

To pytanie chyba każdemu z Was chodzi po głowie 🙂

Otóż muszę Was rozczarować. Żubrówka nie jest ulubionym pokarmem żubrów, a nawet nie skubią tej trawy.

Żubrówka to zwyczajowa nazwa turówki leśnej, bardzo podobnej do turówki wonnej (Hierochloe odorata). Jest to bylina należąca do traw. Rośnie licznie m.in. w Puszczy Białowieskiej i dochodzi do 50 cm wysokości. Ma bardzo intensywny smak i zapach, dlatego po wysuszeniu używana jest jako środek leczniczy oraz jako przyprawa do wódek i likierów.

Dlatego też, nazwę „żubrówka” zawdzięcza wyłącznie pochodzeniu z „żubrowej puszczy”. 

A jeśli już mowa o trawach to jak będziecie w okolicy, warto również wybrać się na torfowiska w Tarnawie Wyżnej i zwiedzić Bieszczadzki Worek. tam to dopiero jest koniec świata.

Co możecie zobaczyć w okolicy.

Dobry nocleg w Bieszczadach? – zapraszam

Cześć jestem Ewa – zapraszam do moich domków.😀 Moi Goście cyklicznie do nas wracają przywożąc ze sobą kolejnych znajomych i rodzinę.

Nasze domki 🐈‍⬛ to więcej niż miejsce noclegowe – to gwarancja niezapomnianych wspomnień i relaksu w sercu Bieszczad.

Wybierając nasze domki 🐈‍⬛ nad Soliną, macie szansę na pełen relaks, przygodę oraz odnowienie zarówno ciała, jak i umysłu w jednym z najpiękniejszych zakątków Polski. 

Może i Ty dołączysz do grona stałych bywalców?